سخن بزرگان
  • حضرت امام خمینی (ره):آنها که شهید شدند، به خدمت خودشان و رسالت خودشان و به اجر خدمت خودشان رسیدند.

    حضرت امام خمینی (ره)
  • شهید محمد جعفر سعیدی : با عضویت در بسیج و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می توانید دین خود را به اسلام و انقلاب اسلامی ادا کنید.

    سرلشکر پاسدار شهید محمد جعفر سعیدی
  • آیت الله شهید سید محمد حسینی بهشتی : ما شهداء را از دست نداده ایم، بلکه آنها را بدست آوردیم .

    شهید بهشتی
  • پیامبر اعظم حضرت محمد (ص) : شهید هفتاد نفر از بستگان خود را شفاعت می کند .

    حضرت محمد (ص)
  • حضرت امام خمینی (ره) : شهادت در راه اسلام برای همه ما افتخار است .

    حضرت امام خمینی (ره)

عنوان: الگوی مدیریت منابع انسانی  شهید محمد جعفر سعیدی در دوران دفاع مقدس

چکیده
     اهمیت رهبري و مدیریت و تأثیر بسیار آن در سازندگی جوامع انسانی و پیشرفت کشورهاي جهان، امروزه بیش از هر زمان دیگري به اثبات رسیده است و به تجربه ثابت شده کـه در میان جوامع انسانی امروز آن جامعه اي توانسته بـه رشـد، توسـعه و پیشـرفت دست یابد که از نعمت وجود رهبري لایقتر و مدیرانی داناتر برخوردار باشد. با توجه به اهمیت بالای آن در شـرایط جنـگ و نبـرد بررسـی شـیوه هـاي مـدیریت به ویژه مدیریت منابع انسانی و فرمانـدهی ازضروریات است. ویژگیهاي شخصیتی و اخلاقی شهید محمدجعفر سعیدی که به عنوان یکـی از بهتـرین مدیران و فرماندهان دفاع مقدس وظیفه خطیري را بر عهده داشت و موفقیـت‌هـاي فراوانـی در ایـن دوران را براي ایران اسلامی کسب نمود، سبب شد تا این مقاله باهدف شناسايی شيوه های مديريتی درحوزه مدیریت منابع انسانی با ابزار اسنادي و کتابخانه اي و با بهره گیري از روش توصیفی- تحلیلی نگاشته شود.  نتایج نشان داد که ایشان در دو حوزه‌ی وظایف و ویژگی‌ها و نقش‌های سه گانه(تربیتی، بنیادی و محوری) ‌نمونـه یـک الگـوي موفق براي فرماندهی و مدیریت به ویژه  مدیریت  منابع انسانی در عرصه نظامی بوده است .


کلیدواژه ها: مدیریت ، مدیریت منابع انسانی ، شـهید محمد جعفر سعیدی ، دفاع مقدس

مقدمه

      انقلاب اسلامی ايران نقطه ی عطفی در تاريخ ايران، اسلام و جهان است و رخدادی عظيم و تأثيرگذار در نيمه دوم قرن بيستم به شمار می آيد که موجب بسياری ازتحولات و دگرگونی‌های سياسی در جهان شده است. اهميت اين رويداد تاريخی در اين است که از يکسو معادله های سياسی استكبار را در ادامه ی تقسيم استعماری جهان به دو قطب شرق و غرب بر هم زد و از سوی ديگر يكی از مقتدرترين رژيم های وابسته به قدرتهای بزرگ را در کشوری که ازنظر استراتژيكی و اقتصادی بااهميت بود ريشه کن نمود. (عميد زنجانی، 1381 ص127 ).

      کشور جمهوری اسلامی ايران در طول تاريخ، بارها شاهد اين پديده ی خانمانسوز و درعين حال مهم و زاينده بوده که يكی از مهمترين و عجيب ترين آنها، تجربه  هشت سال جنگ تحميلی بوده است. جنگ تحميلی پس از پيروزی انقلاب اسلامی در ايران به عنوان يكی از تأثيرگذارترين عوامل در فضای اجتماعی، سياسی وفرهنگی، جامعه ی ايران را دستخوش تغيير نمود (ابراهيمی و کريمی، 1391 ص211). اداره موفق هشت سال دفاع مقدس و مديريت جنگ را بايستی حاصل جهان بينی الهی و اسلام شيعی دانست و خلاقيت فرماندهان و مديران عرصه های مختلف دفاع مقدس را بايستی با اين نگرش تحليل نمود (نوری صادق آبادی، 1386ص192).

      شيوه مديريت فرماندهان دفاع مقدس را می‌توان نمونه ی بارز مديريت جهادی دانست. بديهی است که جهاد و مديريت جهادی در هرمقطع زمانی لازمه ی موفقيت و عبور از بحرانها است، چه در دوران دفاع مقدس که جنگ نظامی بود و چه درحال حاضر که کشور شاهد جنگهای اقتصادی، فرهنگی و... در قالب تحميل تحريم ها برکشور يا نفوذ فرهنگی است.

    درحال حاضر يكی از چالش برانگيزترين موضوعات سازمان‌ها، ارائه ی راهكارمستحكم مديريت منابع انسانی و فرهنگ مستحكم حاکم بر سازمان است تا به واسطه آن بتواند توانمندی صددرصدی نيروی انسانی را برای تحقق اهداف سازمانی به کارگيرد و درعين حال رضايت کامل ايشان را به دست آورد. دوره دفاع مقدس از عرصه هايی است که درآن سازمانی دفاعی و عملياتی شكل گرفت و تعاملی محوری ميان فرمانده و نيروها سامان یافت به بيان بهتر، سخنان فرماندهان دوران هشت سال جنگ تحميلی ايران عراق و مستندات اين زمينه حاکی است که درسازمان جنگ، الگوی مطلوبی از مديريت منابع انسانی سازمانی وجود داشته است و بررسی و تحقيق در اين زمينه، يافته‌های مناسبی را در پيشبرد مديريت منابع انسانی خواهد داشت (باقری کنی، آذروسعادت جو، 1394ص172). بررسی اين سير تعالی نيروها، دستاوردهای خوبی برای حوزه منابع انسانی سازمانی و سرلوح های مناسب برای مديريت آينده کشور و بشريت خواهد بود و می‌توان گفت که يكی از نتايج آن، ايجاد الگوی مطلوبی از مديريت منابع انسانی است که توسط همين جوانان و مردمان مرزوبوم و درعصر حاضر رقم خورده است (باقری کنی، آذر وسعادت جو،1394ص 211).

       محققان در بررسی خود به يک الگوی نظاممند پيرامون نظام مديريت منابع انسانی فرماندهان دفاع مقدس دست نيافته و ازاين رو اقدام به تعريف اين پژوهش پيرامون الگوی مديريت منابع انسانی يكی از فرماندهان دفاع مقدس به نام شهيد محمد جعفر سعیدی  با استفاده از کتب و آثار موجود پيرامون ايشان برای دستیابی به يک الگوی مديريت منابع انسانی اقدام نمودند و برهمین اساس سؤال اساسی اين پژوهش این است که: الگوی مديريت منابع انسانی شهيد سعیدی  دارای چه ابعاد و مؤلفه‌هايی است؟

         او فرزند علی در سوم تیرماه  1334در روستای «احشام قایدها» از توابع شهرستان دشتی استان بوشهر به دنیا آمد. درشش سالگی به دبستان وارد شد و با جدیت درس را ادامه داد. پس ازاتمام دوره ابتدایی وفشار زندگی برای امرارمعاش به کمک پدرشتافت. بخاطر فقرمالی خانواده پس ازمدتی به کشورکویت مسافرت کرد تا بتواند مایحتاج زندگی را ازآنجا تامین و برای خانواده بفرستد. پس ازسه سال دوری از خانواده به وطن بازگشت وعلاقه وی به تحصیل دوباره او را سرکلاس درس نشاند. او درشهرکرمان ضمن گذراندن سربازی با دانشجویان انقلابی دانشگاه دولتی کرمان دررشته الهیات آشنا شد و اطلاعات خوبی را در مورد قیام حضرت امام(ره) و اندیشه‌های انقلاب اسلامی ازآنها گرفت.

       با پیروزی انقلاب در22بهمن ماه برای حفاظت از انقلاب، کمیته انقلاب اسلامی را تشکیل دادند. با فرمان حضرت امام خمینی(ره) مبنی بر تشکیل بسیج مستضعفین، محمدجعفر و دوستانش از اعضای فعال بسیج شدند و دراین مسیر در مساجد به ترغیب جوانان به حضور در بسیج بودند. اولین جلسه هماهنگی بسیج را با حضور فرماندهان سپاه برگزار نمود و با آغاز طرح «لبیک یاامام» به ثبت نام و سازماندهی نیروهای بسیجی پرداخت و پس ازمدتی به فرماندهی بسیج شهرستان گناوه انتخاب شد. درسال 1361 فرماندهی سپاه «بندرریگ» به وی واگذارشد. پس از ساماندهی سپاه در بندرریگ و اعزام جوانان انقلابی به جبهه های جنگ به عنوان فرمانده سپاه خارگ انتخاب شد. درآن زمان خارگ بدترین شرایط جنگی راداشت وهرروز مورد تجاوز بمب افکن های عراقی بود. پس ازپایان ماموریتش درخارگ، فرمانده و مسئول سپاه شهرستان دشتی شد. باتوجه به شناخت عمیق از مردمان دلاورخیز دشتی، اقدام به آموزش نظامی و اعزام نیروهای زیادی به جبهه های جنگ نمود و خود ضمن اعزام جوانان چندین باربه جبهه های غرب وجنوب اعزام شد.

      پایان مسئولیت محمدجعفرسعیدی درشهرستان دشتی منجر به انتخاب ایشان به عنوان فرمانده سپاه شهرستان گناوه شد. در سال 1365 با فرمان حضرت امام خمینی(ره) درصف سپاهیان محمد(ص) به جبهه اعزام شد و همراه نیروهایش ازگناوه با شوروشوق مضاعفی به خط مقدم جبهه رفتند و درعملیات کربلای چهار، همدوش رزمندگان استان بوشهر به عنوان معاون گردان حضرت ابوالفضل العباس شرکت نمود  و سرانجام جزیره سهیل به شهادت رسید.

     در این پژوهش، به ابعاد مدیریتی شهید درحوزه منابع انسانیدر دو بخش وظایف و ویژگی‌ها و نقش‌ها با استفاده از روش تحليل محتوای کيفی با بررسی وظایف و ویژگیها و نقش های مدیریتی  پرداخته می شود.

تحلیل ویژگی‌های مدیریتی شهید سعیدی

    سازمان‌ها، بدون داشتن نظام‌های دقيق طراحی شده و هماهنگ با يكديگر، نمی توانندبه فعاليتهای خود دوام بخشند و به اهداف بلندمدت از پيش طراحی شده دست يابند .مديران درصورتی‌که بخواهند نظام‌های سازمانی را طراحی نمايند، بايد از ديدگاه  نظام‌مند نسبت به سازمان و عوامل مؤثر برآن برخوردار باشند. يكی از مهمترين نظام‌های هر سازمان يا شرکت، نظام مديريت منابع انسانی آن است که تأثير زيادی روی عملكرد سازمان دارد. منابع انسانی يكی از مهمترين دارايی های سازمان هاست . تأکيد فزاينده بر استفاده از انديشه‌های نو، جهت اثربخشی و کارايی فعاليت‌های سازمانی، مهمترين ويژگی‌های نظام‌های امروزی است. کارکنان هر سازمان به دليل داشتن نظرها، افكار و ايده های خلاقانه، باارزشترين سرمايه به شمار می‌روند.

        حفظ و نگهداشت منابع انسانی مجموعه ای از تدابير و اقدامات مديريتی است که زمينه های ماندن و حفظ منابع انسانی را درسازمان ميسر می‌سازد. حفظ امنيت، روحيه، علاقه و توان تخصصی افراد نگهداشت ناميده می شود. حفظ و نگهداشت فرآيندی است که مديريت با استفاده از عواملی همچون نظام پرداخت اثربخش، آموزش و به سازی، ارتقا بر اساس شايستگی و اعطای امكانات رفاهی و خدمات مناسب و... سعی می‌کند، تمايل به تداوم خدمت کارکنان را در سازمان افزايش دهد و نگهداشت، ايجاد وضعيت مطلوب اشتغال برای کارکنان است تا به واسطه آن حاضر به انتقال به سازمان ديگرنباشند (ميرکمالی، حاج خزيمه و ابراهيمی، 1394 ص231).

      مديريت منابع انسانی فرآيندی است که ضمن تضمين بهره‌وری منابع انسانی، درصدد افزايش توانمندی و سودآوری سازمانی ازطريق کارکنان است که درجهان کنونی يكی از مهمترين عوامل موفقيت محسوب می‌شود(سلیم ، 2012).

خسروی در پژوهشی هشت شاخص اصلی مديريت منابع انسانی مؤثر بر عملكرد سازمان راشناسايی کرد که عبارتنداز: طراحی شغل، برنامه‌ريزی منابع انسانی، کارمند يابی وگزينش، سلامت و بهداشت کارکنان، آموزش و توسعه، ارتباط های کارکنان، ارزيابی عملكرد و نظام جبران خدمات (کريميان، 1394ص131) در این تحلیل تلاش شده تا با انطباق به ویژگی‌هایی که خسروی اعلام کرده منش مدیریتی شهید سعیدی را مورد بررسی و ارزیابی قرار داد.

     شهید محمد جعفر سعیدی از نیروهای انقلابی توانمند از جهت مدیریت و فرماندهی در رشته های مختلف بوده که با تلاش شبانه روزی خود سعی در ساماندهی ایثارگران در هشت سال دفاع مقدس داشت. در جایگاه های مختلف قبول مسئویت نمود تا بتواند با مدیریت جهادی خود برای حفظ انقلاب اسلامی دینی ادا کرده باشد. در زیر به هریک از شاخص‌ها با توجه به تجربیات ایشان در جنگ پرداخته ایم.


نبوغ فکری، دانش و تجربه

       هیچگاه اصرار به آزمودن آزموده ها و پیمـودن راه منفی نداشته باشیم که در حدیث است: افـراد بـا ایمـان دوبـار از یـک سوراخ گزیده نمی شوند. (مکارم شیرازي، ناصر: 1374ص128). خداوند همان طور که انبیا و پیامبران خود را براساس پاکی و پاکیزگی و خلوص و صفا انتخاب می کند، در تعیین رهبري نیز با نفی معیارهـاي اجتمـاعی، مبنـا و معیار را بر امور معنوي همانند علم، آگاهی و طهارت نهاده است)سپاه پاسداران انقلاب اسلامی،1384 ص211).

      از ویژگی‌های بارز شهید سعیدی نبوغ فکری او در طراحی و برنامه ریزی‌های مهم در مناطق عملیاتی و فرماندهی بود در این مدت، فرماندهی سپاه را در مناطق مختلف بر عهده داشت که نیاز به استراتژی های هشت سال دفاع مقدس و مقابله با دشمن بعثی در بمباران‌های هوایی و عملیات مهم دریایی و زمینی بود. محمدجعفر با قبول فرماندهی سپاه در جزیره خارک که به عنوان یکی از مناطق مورد نظر عراق برای تمام عملیات های هوایی بود، شجاعت خود را به اثبات رسانده در آن ایام خارک به تعداد تمام روزهای جنگ بمباران شد. پس مدیریت در یک منطقه‌ای که صادرات انرژی نفت و گاز  ایران درآن شرایط سخت به آن وابسته بود، مدیریت وبرنامه ریزی دقیقی می‌طلبید، اما این سردار شهید با مدیریت توانمند خود در آن دوران جنگ، و قبول مسئولیت فرماندهی سپاه تمام توان شبانه روزی را برای دفاع از خاک وطن و ارزش‌های انقلاب به کار بست.

صداقت و انسانیت

        مهمترین سرمایه یک مدیر و فرمانده، در برنامه هاي اجرایی، همبسـتگی اوبا افراد زیردست او و وجود اعتماد بین آنهـا، و صـداقت او در گفتـار و عمـل اسـت. در ایـن بـاره پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: براي آزمایش مردم به زیادي نماز و روزه آنها و کثرت حج و نیکی کردن آنها به مردم و سروصداي آنها در عبادات شبانه توجه نکنید، بلکه راستگویی و امانتـداري آنها را بنگرید (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی،1384 ص267). آزاده وجانباز علی سلطان پناهی درباره اخلاق و اخلاص شهید سعیدی می‎‌گوید: دارای خلوص ویژه ای بود که با نگاه به چهره اش و چند ساعت حضور در کنارش می‌شد همه چیز را فهمید. او تجسم انسانیت و اخلاق بود و در مدت رفاقت با وی هرگز ندیدم از دایره شئونات انسانی خارج شود. فارغ از دنیا بود و تجملات و زخارف دنیا هیچگاه او را فریب نداد. در موضوع تهییج مردم برای دفاع از انقلاب شب و روز نداشت و در روزهای آغازین جنگ تحمیلی نقشی بی‌بدیل در آموزش، سازماندهی و اعزام نیرو به جبهه های نبرد بر عهده داشت. بی‌قرار شهادت بود و در بیان آن با نوع عملش ابایی نداشت.

       همیشه خندان لب و آسوده خاطر بود و طمأنینه و آرامش درونی وی در سیمای نورانیش هویدا بود. از عیال و خانمانش در راه دین و عقیده‌اش گذشت و خود را لایق شهادت کرده بود. در یک کلام با دیدن او انسان به آرامش می‌رسید و در سایه درخت او می‌شد به آرامی‌خوابید.

        روزهای دوشنبه و پنج شنبه هرهفته روزه می‌گرفت، به طورمداوم دردعای توسل، زیارت عاشورا، دعای کمیل و تفسیر قرآن هم شرکت  و هم برگزار می‌کرد. در مسابقات مجله مکتب انقلاب شرکت می‌کرد و برنده چندین دوره مسابقات شد، صله رحم را رعایت می‌کرد. با وجود کمبود وقت از بستگان خود غافل نمی‌شد، بویژه پدر و مادرش.

       سرکشی به خانواده‌های شهدا در ایام عید هفته دفاع مقدس و دهه فجر و حتی روزهای عادی را انجام می‌داد. اخلاق داخل منزل و بیرون منزل او یکسان بود. با لباس نظامی به هیچ عنوان بیرون از محیط کاری نمی‌رفت که دیگران فکرنکنند، خودنمایی‌می‌کند. محمدجعفر همیشه با وضو بود. در هرمجلسی، اگر غیبت بود، برمی‌خاست و مجلس را ترک می‌کرد، بدون آنکه از کسی ناراحت شود. پس از شهادت، بسیاری از افراد کمک‌هایی که شهید سعیدی قبلاً انجام داده بود، مطرح می‌کردند و پس می‌دادند اما همسرش نمی‌گرفت و حلال می‌کرد.

شجاعت و لیاقت

      سردار شهیدسعیدی در مدیریت سپاه شهرستان دشتی، منطقه بندرریگ، منطقه خارک و بسیج شهرستان گناوه لیاقت و شجاعت خود را نشان داد. در تمامی دوره هایی که به نیروهای بسیجی و رزمنده برای اعزام به جبهه می‌داد، خود درجلوی آنها حرکت می‌کرد و این سبب علاقمندی افراد به یادگیری می شد. در هرموقعیتی که قرار می‌گرفت، هیچگاه ترس به خود راه نداد و عضو گروه ناصحین و ضابطین شهرستان گناوه، در زمان تحرکات منافقین بود. در جزیره خارگ با وجود حملات روزانه هواپیماهای عراقی همسر خود و فرزندان کوچکش در آن جا اسکان داد و خود را با تمام مردم جزیره یکسان می دانست.

ولایت پذیری

       غلامحسین تمیمی در این باره می‌گوید: شهید سعیدی عاشق حضرت امام خمینی(ره) بود وقتی از امام (ره) سخن می‌گفت، اشک از گوشه چشمانش سرازیر می‌شد. او اصل ولایت پذیری و ولایت مداری را با عمق وجودش فریاد می زد و با جان خود از ولایت دفاع می‌کرد. در سخنانش تاکید داشت هر کس در هر جایگاهی هست باید به اندازه توان از اندیشه ها و اهداف حضرت امام(ره) دفاع کند من پاسداری را برای اینکه سرباز و جان فدایی انقلاب باشد قبول کردم.

تقویض اختیار

      شهید سعیدی در بین نیروهای تحت امرش جایگاه ویژه ای داشت. او با برنامه ریزی دقیق بر اساس عدالت و لیاقت اشخاص به تقسیم وظایف بین آنها می پرداخت. به نیروهایش احترام می گذاشت و با تفویض اختیار به آنها حس مسئولیت پذیری و اعتماد به نفس آنها را بالا می برد.

خستگی ناپذیری و تلاش

     محمدجعفر سعیدی از کودکی به فعالیت اقتصادی پرداخت و کمک خرج خانواده شد او بزرگ شده آب و خاک شهرستان دشتی بامردمانی مقاوم و سخت کوش و مومن که هرگز خستگی در برابر آن همه مشقت گرمای جنوب به وجودش راه نیافت. از این مدیر لایق در تمام دوران مسئولیتش در سپاه، بسیج، جبهه حضور در عملیات مختلف، احساس خستگی دیده نشد، همیشه لبخند به لب و با جدیت مسئولیت ها را به نحو احسن انجام می‌داد.

سازماندهی و اصول جذب نیرو

       یک فعالیت مستمر و مداوم است، اگر مبتنی بر معیارهـاي علمـی و آگـاهی انجـام شود، زمینه هاي تحول سازمانی و نوآوري را فراهم خواهد کرد. در واقع عمل ترکیب منابع اعـم ازانسانی و مادي و یگانه سازي آنها براي دسترسی به هدف در سازماندهی تحقق می یابند. هدف از سازماندهی تقسیم کار در یک مجموعه است. در حالات پیامبراسلام( ص)می‌خـوانیم که حتی براي رساندن یک پیام میان اصحاب و یاران خود بررسی می کرد و کسی را بـر مـی گزیـد که از همه شایسته تر براي ابلاغ آن پیام باشد. در غزوه خیبر هنگامی که دیگران از فتح نیرومندترین دژهاي خیبر عاجز ماندند، پیامبر( ص) پرچم را بـه دسـت علـی( ع) داد و در همـان روز دژ نیرومنـد یهود سقوط کرد. حدیثی از پیامبر( ص) داریم که می فرمایند: کسی که جماعتی را رهبري کند درحالی که درمیان آنها فردي آگاه‌تر از او وجود داشته باشـد، پیوسـته کـار آن گـروه رو بـه سـقوط میرود ( مکارم شیرازي،1374 ص312)

       محمد فقیه دوست و همرزم شهید دراین باره می‌گوید: رفاقت مابه حدی رسیده بود که شبیه دوتا برادر، شده بودیم.گاهی برادر، محمدجعفرکه به ما می رسید به شوخی می‌گفت: دوقلوهای سرخو چه نقشه ای توی سرتون دارید، پرورش می‌دید؟ چون من و شهید هردو رنگ پوستمان سفید بود. برادرش به ما سرخو می‌گفت. من و محمدجعفر معمولاً درمورد رزم روزانه نیروها باهم صحبت می‌کردیم. چه جاهایی خوبه وچه جاهایی ضعیف عمل می‌کردیم و عواملی که باعث ضعف شده است را برطرف کنیم. محمدجعفر تحلیل‌های جالبی در این زمینه ها داشت. برای جذب نیروها در بسیج یک سری فیلترهای خاص خودش را داشت.

     چند اصل را برای جذب نیروداشت که آسیبی هم به خانوادها نخورد. پدر و مادرها از اعزام  فرزندشان با محدودیت خدمات رفاه بهداشت ودرمان وسلامت و نگهداری روبه رو نشوند. رضایت پدر و مادرها جهت اعزام فرزندانشان به جبهه همواره به عنوان یک اصل مورد توجه داشت. هنر او این بود که هرکس در سرجایش مستقر بود؛ تخصص و آموزش، سنگر و رده را مشخص می‌کرد. تیربارچی بهترین تیرانداز بود و غواص بهترین شناگر محله‌اش بود. شایسته یابی دوران دفاع مقدس گمشده مدیریت امروزی است؛ برای پیروزی در جنگ تحمیلی اقتصادی باید معیار انتخاب، شایستگی نیروها باشد؛ اگر این هنر در فرد بود، می‌شود فرمانده جنگ اقتصادی. درست مثل شهید باقری، باکری، زین الدین و همت که سن و سال‌شان از هر فرمانده نظامی ارتش‌های بزرگ دنیا کمتر بود ولی عملیاتی طراحی می‌کردند که سرفصل دروس دانشگاه‌های نظامی دنیا شد.

شب زنده داری برای نیروها

        همرزم او سلیمی می‌گوید: یک گردهمایی بزرگ سپاهیان درتهران بود. از بوشهر به سمت تهران راه افتادیم. باران کم کم شروع به باریدن گرفت وتا مابه شیراز رسیدیم، راه هابسته شد و دیگرنتوانستیم حرکت کنیم. شب را درشیراز ماندیم وئ صبح زود راه افتادیم ناهار را نورآباد خوردیم وساعت یک ودو نیمه شب بودکه به ماشهررسیدیم. در ماهشهر فقط یک سوله برای استقرار نیروها بود، نیروهایی که قبل از ماآماده دراین سوله خوابیده بودند. سردارشهید محمدجعفر سعیدی، سردار شهید مجید شریعتی، سردار شهید جهانشیر بردستانی هم همراه مابودند. محمدجعفر نگران  و ناراحت بود، می‌ترسید دراین سرمای هوا اتفاقی برای نیروهایش بیفتد. بچه‌ها هم چند نفر چندنفر دربغل هم خوابیده بودند. محمدجعفر داخل سوله رفت ونیروهایی که بیشتر ازیک پتو داشتندآن ها را برمی داشت  و می آورد روی  بچه ها می‌کشید، تا صبح دربین بچه ها قدم می زد تا نکندکسی بدون پتو بخوابد، یاپتو از رویش کنار رفته باشد. با این حال صبح ازسردی هوا بیشتر بچه‌هاکلیه هایشان دردگرفت و او  تا روشنایی صبح بیدار بود.

فرماندهی علی‌گونه

         آزاده وجانباز علی سلطان پناهی دراین باره می‌گوید: درشب عملیات کربلای4 دقایق اول عملیات بنده به همراه همرزمانم ازجمله برادر عزیز و بزرگوارم شهید سعیدی برقایق موتوری جهت انجام عملیات سوار شدیم که متاسفانه بدلیل تاخیر درشروع عملیات آب نهری که می‌بایست ازآن عملیات رادشروع کنیم، پایین رفته همچنین قایق موتوری نیزئخراب شد. دراثنای حرکت بسوی خروجی شهر قایق درگل نشست درهمان حال وبا وضعیت آب وهوای عملیات و تیر اندازی های پی درپی دشمن بعثی متوجه شدم که قبل ازاینکه کسی از برادران بسیجی بتوانند فرصت ورود به آب وحرکت دادن قایق را پیداکند برادر بزرگوار شهیدمحمدجعفر سعیدی خود را به آب انداخته  و با آب وهوای  سرد  باتوجه به فرمانده بودن ایشان بدون هیچ تکبر و بزرگ منشی به درون آب رفته و قایق را حدود10دقیقه با تمام  فشار و سنگینی قایق و هوای سرد تا مدخل خروجی نهرهل می‌داد و تحمل سختی و سرمای آن شب را در راه معبود خودبه جان می پذیرفت، نشان ازفرماندهی علی گونه وامام گونه وی بود که اکنون باید الگوی مدیریت اسلامی جامعه باشد.

مسئولیت پذیری

      غلامحسین تمیمی همرزمش گفت: یک مرتبه یکی ازدوستان محمدجعفرگفت: تاگناوه که اومدی، برو یه سری هم به خانواده ات بزن، دیداری تازه کن تا برگردیم. محمدجعفرمحکم گفت: مابرای کار سپاه به گناوه اومدیم.کارمون هم که تموم شد، برمی‌گردیم. دست را روی شانه‌ی دوستمان زد، خندید وگفت: نکنه دلت برا مادرت تنگ شده که می‌خواهی منو بفرستی پیش خانواده!نه می خواستم شما بری یه سری به بچه هاتون بزنی. برای سرزدن به بچه ها وقت به اندازه کافی هست.حالاحرف اول وآخر ما جنگه!

 برنامه ریزي و تصمیم گیري

       یک فرآیند ذهنی است که همه افـراد بشـر در تمـام دوران زنـدگی خود با آن سروکار دارند، به حدي که تمام فعالیـت‌هـا نتیجـه فرآینـد تصـمیم گیـري اسـت. گـاهی تصمیم گیري، حل مسأله یا انتخاب بهترین راهحل از میان راه حلهاي مختلف نیز نامیده می شود. شهید سعیدی در الگوي تصمیم گیري الهی در پرتو اعتقادات و ارزش‌هـاي اسـلامی « توکـل» برایش جایگـاه ویـژه اي داشت. تصمیم گیري به ویژه براي نیروي نظامی،انتظامی و امنیتـی بـه دلیـل ارتبـاط آن بـا جـان، مـال وناموس مردم  از اهمیت و حساسیت مضاعفی برخوردار است.

     یکی دیگر از اصول مدیریت در شئون زندگی شخصی، اجتماعی، سازمانی و... در همه عرصه ها اعم از: سیاسی، فرهنگی، نظـامی و... اصـل برنامـه ریـزي اسـت. برنامـه ریـزي را چنـین تعریف کرده اند. «انتخاب راه و روشی مناسب براي بهتـر رسـیدن بـه هـدف.» برنامـه ریـزي تلاشـی هدفدار با استفاده کامل از منابع انسانی و مادي است. برنامه ریزي یک فرایند تصمیم گیري است و از مشکل‌ترین فعالیت‌هاي فکري مدیران قبل از اجرا است. برنامه ریزي نوعی تصمیم گیري است که با شناخت اهداف و انتخاب خط مشی‌هاي مناسب و بهترین شیوه بهره گیري از منابع انسانی و مادي همراه است (سازمان بسیج مستضعفین، 1386 ص176). او درعملیات مختلف بویژه کربلای چهار براي وظایفی که به عهده او محول شده بود، تصمیم گیري لازم را به عمل آورد .اساساً انتخاب مکرر او به عنوان فرمانده در عملیات و پایگاههای بسیج و سپاه گویای توان بالای او در در برنامه‌ریزی خوب او و تصمیم‌گیری در شرایط حاد بود.

ایجاد هماهنگی

     یکی از وظایف مهم مدیر، ایجاد موازنه و تطبیق بین وظـایف متعـددي اسـت که واحدهاي مختلف سازمان به منظور تأمین هدف مشترك انجام می‌دهنـد (سـپاه پاسـداران انقـلاب اسلامی ، 1384 ص234). مدیر درعین اینکه رابطه خود را با نفرات خویش باید حفظ کند، نقش هماهنگ کننده را هرگز نباید فراموش کند؛ چراکه مفردات خوب هرگز ضامن پیروزي نیست، بلکه یک ترکیب صـحیح وهماهنگ همیشه پیروز است. همانطور که یک ناهماهنگی درلشکر اسلام در جنگ احد سبب شـد که شکست سختی به لشکر اسلام وارد شود و ضایعاتی درحدود هفتاد شـهید بـه بـار آورد(مکـارم شیرازی، 1374 ص197) .      

      یکی از دلایل انتخاب شهید سعیدی به عنوان فرمانده پایگاههای بسیج و فرماندهی عملیات آن بود که می‌توانست بین امورمختلف عملیاتی در پشت وخط مقدم تعدل انجام دهد. او توازن نیرو را به دقت خاصی انجام می‌داد که در شب عملیات کربلای4 زبانزد بود. نیروها همیشه از توان مدیریتی او در بین نیروهای تخریب چی و خط سخن می‌گفتند و او را فرماندهی با قدرت فرماندهی جادویی می‌شناختند.

ایجاد انگیزه و ایمان به هدف

    انگیزه یا نیاز عبارت است از حالتی درونی که انسان را به انجام فعالیت وا می دارد. بنا به این تعریف، اثربخش بودن فعالیتهاي مـدیریت، بـه تمـایلات افـراد درون سـازمان در انجـام وظایف محوله شان بستگی دارد. انگیزه داشتن کارکنـان بـراي انجـام وظـایف و همسـویی اهـداف فردي با اهداف سازمان، نقشی اساسی در موقعیت سازمان دارند (دانشگاه امـام حسـین ، 1373 ص219).

     انگیزه به سه نوع تقسیم می‌شود که شامل: انگیزه‌هاي پنداري، مادي و معنوي است .در انگیزه‌هاي پنداري، یک مشت خیالات و خرافات و الفاظ بی محتوا ممکن است عامـل حرکـت یک جامعه شود، مثل جامعه بت پرستی. از خصوصیات اصلی مـدیر و فرمانـده در اسـلام، ایمـان او بـه هـدف اسـت.

     خداوند در قرآن مجید درباره پیامبر اسلام(ص)می فرمایند: پیامبر(ص) قبل از هر کـس بـه چیـزي که از سوي خدا بر او نازل شده ایمان آورده و مومنان نیز ایمان آورده اند. ایمان باعث می شود، تعهد مدیر یا فرمانده به انجام دادن کارش افزایش یابد و همواره خود را درمعرض سؤال و بازخواست الهی ببیند، اهمیت و ارزش کار را درك کند و آن را با توجه به اهداف و نیات اسلامی انجام دهد.

     شهید به روایت راویان و همرزمانش ایمانی داشت که او را استوار نگه می‌داشت و هرلحظه پرودگار را ناظر و حاضر بر اعمال خود می‌دید و اگر گاهی بچه‌ها پیشنهاد می‌دادند که کارهایی کند و کسی نمی‌داند که او انجام داده با آرامی می‌گفت خدا که ناظر است! ایمانتان کجا رفته؟ و سرش را زیر می‌انداخت و می‌رفت.

امانتداري و درستکاري

     این معیار در اسلام براي همه کارکنان لازم است. امانتداري و درستکاري منحصر به حفظ اموال نیست، بلکه هر پست و مقامی، مصداقی از مفهوم وسیع امانتـداري و درسـتکاري اسـت. بـه ایـن ترتیـب چگونـه اسـت، کسـی را کـه از امانتـداري و درستکاري او مطمئن نیستیم، به مدیریت یا فرماندهی برگزینیم، خواه در یک امر نظامی که فرمانده عملاً جان گروهی را دراختیار دارد (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی،1384 ص241).

    امکانات زیادی در اختیار فرمانده پایگاه و عملیات بود که او هرگز بیت المال و حق الناس را فراموش نمی‌کرد و نشد در اینهمه سال که پشت جبهه و در جبهه خدمت کرد چیزی را گم نکرد و همه چیز را تحویل نفر جانشین می‌داد و خودش هم لیستی داشت که چیزهایی که روز اول تحویل گرفته بود در آن لیست نوشته بود. پیش از عملیات خوابش نمی‌برد می‌گفت نباید اشتباهی خدای ناکرده بشود، جان این بچه‌ها دست من امانت است. چگونه پاسخگوی پروردگارم باشم؟

سعه صدر

    مدیریت و فرماندهی کار پیچیده اي است و هر اندازه پیچیده تـر باشـد، مشـکلات آن افزونتر و آفاتش بیشتر است. به همین دلیـل مـدیران و فرمانـدهان بایـد داراي، اعصـاب قـوي، حوصله زیاد و توان کافی در رویارویی با مشکلات باشند. تمیمی می‌گفت گاهی در جبهه پیش می‌آمد که بچه‌ها اشتباهاتی می‌کردند اما نشد که شهید سعیدی عصبانی شود و بد دهنی کند. افراد را به گوشه‌ای می‌برد و ایراد آن‌ها را در خفا به آن‌ها متذکر می‌شد. گاهی چند روز می‌شد که ماشین غذا نمی‌رسید اما لب به غذا نمی‌زد تا نیروها اول کامل غذا گیرشان بیاید.بچه‌ به همین خاطر علاقه مند بودند، کنار او خدمت کنند.

درایت و قاطعیت

       مدیر و فرمانده وظایفی دارد که انجام دادن صحیح آن بـدون دارا بـودن شجاعت و قاطعیت ممکن نیست. درمرحله تصمیم گیري، اگـر مـدیر و یـا فرمانـده ضـعیف باشـد، نمی تواند تصمیم صحیحی اتخاذ کند و در مقابله با حوادث غیرمنتظره اگر روح شـهامت در وجـود او نباشد، چنان آشفته می شود که راه هاي ساده چـاره جـویی را فرامـوش مـی کننـد (سـپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، 1384).

ایراد خطابه‌هاي مهیج

    خطبه‌هاي مهیج و سخنان پرشور فرمانـدهان آنچنـان روحیـه نیروهـايرزمنده را بالا می برد، که توان آنها چندین برابر می‌شود، به طوري که اگر به گوش دشمن برسـد، توان خود را از دست می‌دهد )همان: ص167).

    شهید سعیدی با این ویژگی درجوانی و آغاز حضور در جبهه‌ها آشنا شد. او درجوانی باتوجه به شناخت عمیق از مردمان دلاورخیز دشتی، اقدام به آموزش نظامی و اعزام نیروهای زیادی به جبهه‌های جنگ نمود. او با بیان سخنرانی‌های مهیج ومحرک نیروهای زیادی را تشویق به شرکت درجبهه می‌کرد و خود ضمن اعزام جوانان چندین باربه جبهه های غرب وجنوب اعزام شد.


نقش‌هاي مدیر  

1) نقش تربیتی

    تأثیري که مدیر یا فرمانده بر روح و روان همکاران خـود مـی گـذارد، موقعیـت تربیتی او را بیشتر می کند. آنان که در یک مجموعه با مدیر کار می کنند و از او دستور می گیرند واندیشه هاي او یکی پس از دیگري روشنگر راه آنها مـی شـود بـه میـزان زیـادي تحـت تـأثیر قـرارمی گیرند و رفته رفته برخوردها و موضع گیري هاي مثبت و منفی مدیر یـا فرمانـده بـراي آنـان جنبـه سمبل و سرمشق پیدا می کند و به مقدار نفوذي که در روح آنان دارد می افزاید.

     راویان این پژوهش همگی اذعان داشتند که شهید سعیدی به سربازان و رزمندگان به چشم فرزندش نگاه می‌کرد و آن‌ها را با اسم کوچک و با پسوند پسرم و فرزندم خطاب می‌کرد و نیروها متقابلاً به او به چشم یک پدر دلسوز نگاه می‌کردند که فرمانش مطاع و اجرا شدنی بود او چنان جذبه‌ای داشت که اجازه تمرد و نافرمانی به زیردستانش را نمی‌داد و چنان محبتی داشت که اجازه نمی‌داد کسی از توجه او به خودش سواستفاده کند.

 2)نقش محوري

    براي بیان اهمیـت نقـش محـوري در مـدیریت، ذکـر یـک مثـال مفیـد اسـت. هنگامی که حضرت علی(ع)جایگاه خود را درجامعه اسلامی بیان می‌کننـد، بـه مسـأله محوریـت اشاره و موقعیت محوري خویش را این گونه ترسیم می‌سازند: «موقعیت من به خلافـت و مـدیریت جامعه اسلامی همانند محـور وسـط سـنگ آسـیاب اسـت. علـوم و معـارف از وجـودم چـون سـیل سرچشمه می‌برد و هیچ پرنده‌اي قله آگاهی و بینش مـرا فـتح نمـی‌کنـد»(سپاه پاسداران انقلاب اسلامی،1384ص321). کافیست به موقعیت‌های کلیدی او در بسیج، سپاه و پشت جبهه دقت شود وکه به تاثیر او در موقعیت محوری می‎‌توان پی برد.

     1-فرمانده بسیج شهرستان گناوه؛

     2-فرمانده سپاه بندرریگ؛

     3-فرمانده سپاه خارگ؛

     4-مسئول سپاه شهرستان دشتی؛

     5-فرمانده سپاه شهرستان گناوه؛

    6- معاون گردان حضرت ابوالفضل العباس.


3)نقش بنیادي

     مدیریت اساس و بنیـان سـازمان را تشـکیل مـی دهـد و ارکـان هـر سـازمان بـر اندیشه هاي مدیریت استوار است. بار مسئولیت‌ها بر دوش مدیر است و در نهایت اوست که باید این بار گران را تا سر منزل مقصود برساند.

      خداوند درقرآن کریم مسـئولیت هـدایت و مـدیریت را در حوزه رسالت پیامبر اسلام(ص)، بس سنگین و کمرشکن معرفی می‌کند و می‌فرماید: «اي پیامبر، آیا مـا بـه تـو شـرح صـدر عطـا نکردیم؟ و بار سنگینی که کمر تو را می‌شکست از دوش جانب برنداشتیم؟»(سپاه پاسداران انقلاب اسلامی،  1384 ص211). شهید سعیدی ویژگی‌های قابل و ارزنده‌ای مانند: مسئولیت پذیری، تفویض اختیار و رهبری متعادل و مشارکتی را سرلوحه مدیریت خود کرده بود و این نشانگر شمه قوی مدیریتی او با شاخص های  جهانی بوده است.

 

نتیجه گیری

      با انطباق مطالعات خسروی درخصوص ویژگی‌های مدیرمنابع انسانی، باتوجه به شواهد عینی و روایات و پیشینه شغلی و کاری شهید سعیدی می‌توان ویژگی‌های شهید را در موارد بازگو شده را با شاخصه‌های خسروی این چنین انطباق داد:

1-درمقابل طراحی شغل خسروی می‌توان ویژگی‌های سازماندهی و اصول جذب نیروی شهید را قرار داد

2-درمقابل برنامه ریزی منابع انسانی می‌توان به برنامه ریزی و تصمیم‌گیری و ایجاد هماهنگی شهید در عملیات توجه کرد؛

3-درخصوص کارمندیابی و گزینش نیرو می‌توان به ویژگی نبوغ فکری دانش، تجربه و سازماندهی و اصول جذب نیروی شهید اشاره کرد؛

4-درخصوص سلامت و بهداشت کارکنان باتوجه به شرایط عملیاتی حضور شهید سعیدی باید به فرماندهی علی‌گونه، ولایت پذیری، شجاعت و لیاقت، امانت و درستکاری، صداقت و انسانیت توجه کرد که سلامت روحی مدیر باعث سلامت روحی نیروها می‌گردد؛

5-با توجه به ویژگی آموزش و توسعه باید آن را منطبق با ایجاد انگیزه و ایمان به هدف و انسانیتی که شهید سعیدی داشت،  دانست؛ چرا که او با اعمال و عملکرد خود به نیروهایش آموزش نظامی و عملیاتی می‌داد؛

6- با توجه به ویژگی ارتباط های کارکنان باید آن را منطبق با فرماندهی علی‌گونه و سعه صدر شهید سعیدی دانست که تلاش داشت احساس مسئولیت و رفتارهای انسانی را  به طور عملی آموزش دهد؛

7- با توجه به ویژگی ارزیابی عملکرد که آخرین حلقه در مدیریت منابع انسانی است، شهید با تفویض اختیار آموزش‌های عملی خود را در عملکرد نیروها مشاهده می‌کرد.

    در سه نقش‌ اساسی مدیر درحوزه: تربیتی، محوری و بنیادی درخشنده و کارامد بوده اما به دلیل مدیریت همه جانبه ومتنوع شهید درحوزه نقش محوری، عملکرد بهنری داشته است.